Τι είναι το Οποπόναξ (Γλυκιά Μύρα); | Première Peau

Γλυκό, βαλσαμικό, ζεστά ρητινώδες — αμέσως πιο απαλό από τη σμύρνα, χωρίς την πικρή ιαματική της νότα. Όπου η σμύρνα είναι αυστηρή και εκκλησιαστική, το οποπόναξ είναι μελιτώδες, σχεδόν γλυκό: πιο κοντά στο βενζόιν ή το βάλσαμο Τόλου στη γλύκα, αλλά πιο ξηρό, με μια σκονισμένη παλιά ξυλώδη ποιότητα από κάτω.

Σε ένα χαρτί απορρόφησης, το άνοιγμα είναι πιο φωτεινό από το αναμενόμενο — μια ελαφριά τερπενική ανύψωση από α-σανταλένιο και βεργαμοτένιο, σχεδόν εσπεριδοειδής. Μέσα σε λίγα λεπτά αυτό εδραιώνεται στον αληθινό χαρακτήρα του υλικού: ζεστό, μελιτώδες, απαλά ζωώδες βάλσαμο. Η ζωώδης πλευρά προέρχεται από το κλάσμα φουρανοσεσκιτερπενίου και διαβάζεται λιγότερο ως «ζωώδες» και περισσότερο ως «παλιό δέρμα ζεσταμένο από τον ήλιο». Ένα εφέ γλυκόριζας-καραμέλας και μια νότα μανιταριού εμφανίζονται στην καρδιά. Το στέγνωμα είναι μακρύ, οικείο, σαν λιβάνι — κεχριμπαρένιο-ρητινώδες πάνω σε ύφασμα για μέρες.

Το Οποπόναξ — που ονομάζεται επίσης γλυκιά σμύρνα, μπιζάμπολ ή αρωματική σμύρνα — είναι μια ολεορητίνη από το Commiphora erythraea var. glabrescens Engl. (Burseraceae), που μερικές φορές αναφέρεται με το συνώνυμό του C. guidottii Chiov. Εκκρίνεται από το φλοιό μικρών, αγκαθωτών δέντρων που είναι ιθαγενή στις ξηρές πεδινές περιοχές της Σομαλίας, της Αιθιοπίας, της Κένυας και της Ερυθραίας. Η ακατέργαστη ρητίνη σκληραίνει σε σκοτεινές, δακρυειδείς μάζες που περιέχουν 50–80% υδατοδιαλυτή γόμμα, 15–40% αλκοολούχα διαλυτή ρητίνη και 5–9% πτητικό έλαιο.

Η ανάλυση GC-MS (Marcotullio et al., 2009· Muturi et al., 2020) δείχνει ότι το αιθέριο έλαιο κυριαρχείται από σεσκιτερπένια, με τα φουρανοσεσκιτερπένια να αποτελούν το 50,3% του ελαίου. Το μπιζαβολένιο είναι το μεγαλύτερο μεμονωμένο συστατικό με περίπου 33,9%, ακολουθούμενο από το κουρζερένιο (32,6% στο ελαφρύτερο κλάσμα) και το α-σανταλένιο (έως 30,1% στα βαρύτερα κλάσματα). Το κλάσμα των φουρανοσεσκιτερπενίων ευθύνεται για το ζεστό, ελαφρώς ζωώδες βάθος· τα απλούστερα σεσκιτερπένια προσδίδουν ξυλώδεις-βαλσαμικές νότες.

Υπάρχουν τρεις εμπορικές μορφές. Η απόσταξη με ατμό της ακατέργαστης ρητίνης αποδίδει περίπου 2–3% αιθέριο έλαιο (περίπου 35–50 κιλά ρητίνης ανά 1 κιλό ελαίου). Η υπερκρίσιμη εκχύλιση με CO₂ παράγει παρόμοια απόδοση αλλά διατηρεί ευρύτερο μοριακό προφίλ. Το ρητινοειδές — που παράγεται με εκχύλιση με διαλύτες όπως πετρελαϊκό αιθέρα ή υδρογονάνθρακες — συγκρατεί βαρύτερα μη πτητικά μόρια που απομακρύνονται κατά την απόσταξη· είναι πλουσιότερο, πιο βαλσαμικό, με καραμελένιες και γλυκόριζες νότες που λείπουν από το αποσταγμένο έλαιο, και είναι η προτιμώμενη μορφή για τη δημιουργία εκλεκτών αρωμάτων.

Το Οποπόναξ δεν πρέπει να συγχέεται με το βοτανικό γένος Opopanax (Apiaceae), ιδιαίτερα το O. chironium — ένα εντελώς διαφορετικό μεσογειακό ομπελοειδές του οποίου η γόμμα-ρητίνη ήταν το αρχικό «οποπόναξ» του Διοσκουρίδη. Το σύγχρονο αρωματικό υλικό κληρονόμησε το όνομα μέσω αιώνων εμπορικής παρερμηνείας, πιθανώς επειδή τα αποξηραμένα δάκρυα γόμμας και των δύο φυτών μοιάζουν σχεδόν πανομοιότυπα. Οι Appendino et al. (2004) επιβεβαίωσαν ότι το αληθινό Opopanax chironium είναι ένα φυτό πλούσιο σε κουμαρίνες χωρίς οσφρητική ομοιότητα με τη ρητίνη Commiphora που χρησιμοποιείται στην αρωματοποιία.