Magnolia
De wereld van Nuit Élastique
Censer

Botafumeiro: het reusachtige wierookvat van Santiago en wat het record zegt

· 12 min · PREMIEREPEAUZeven geurenEén ervan kijkt naar u
Magnolia
De grondstof

The botafumeiro is the great censer of the cathedral of Santiago de Compostela. The cathedral gives 53 kilograms and 1.50 metres, hung from 20 metres and moved by eight men called tiraboleiros. A 1984 paper puts its widest swing at about 82 degrees. On 19 November 2026 the cathedral's page says it is temporarily not operating.

Date19.11.26
Leestijd12 min
DoorPREMIEREPEAU
GrondstofMagnolia

Wat is de botafumeiro?

De botafumeiro is het grote wierookvat van de kathedraal van Santiago de Compostela, een koperen vat van 53 kilogram dat wierook brandt en door acht mannen door het transept wordt gezwaaid. De kathedraal geeft de hoogte als 1,50 meter en de hoogte waaraan het hangt als 20 meter. Op 19 november 2026 zegt de pagina van de kathedraal dat het niet in werking is.

Vier pagina's vertellen hetzelfde verhaal erover: dat het zwaaide om de geur van ongewassen pelgrims uit de kerk te verdrijven. De kathedraal geeft een andere reden, namelijk gebed. Een artikel uit 1984 berekende de zwaai en stelde vast dat acht mannen hem in ongeveer 80 seconden tot ongeveer 82 graden kunnen brengen. Geen enkele tekst geeft geur als reden, en geen enkele ontkent het.

Waar komt het woord botafumeiro vandaan?

De eigen pagina van de kathedraal zegt dat de naam wierookvat betekent in het Galicisch. Het woordenboek van de Spaanse Academie, in zijn 24e editie, leidt hem van die taal af en definieert hem als "gran incensario de la catedral de Compostela."

Dezelfde ingang geeft een tweede betekenis, als spreektaal gemarkeerd: vleierij. Ze vermeldt de uitdrukking "manejar el botafumeiro" voor iemand vleien. De Academie geeft voor geen van beide betekenissen een datum.

Een Camino-site splitst het in "bota fume", wat ze vertaalt als "blaast rook". Die lezing komt van een toeristische pagina, niet van het woordenboek, dat alleen de herkomst geeft. Een visrestaurant in Barcelona, historisch en volgens zijn eigen site open sinds 1975, draagt dezelfde naam. Het is niet het wierookvat, en dit artikel laat het daar.

Hoe zwaar is de botafumeiro?

De kathedraal zegt: "Het weegt 53 kg en meet 1,50 meter; het hangt op een hoogte van 20 meter en kan een grote snelheid halen." Een snelheid geeft ze niet. Het Pelgrimsontvangstbureau herhaalt de 53 kilogram en de acht mannen.

Camino-sites geven zwaardere en grotere cijfers, zonder te zeggen waar ze vandaan komen. De tabel houdt elk cijfer bij de pagina die het geeft.

Wat Cijfer Wie het geeft
Gewicht 53 kg De kathedraal
Gewicht, leeg 53 tot 62 kg Vivecamino
Gewicht, gevuld met wierook en houtskool Meer dan 100 kg Vivecamino
Gewicht, vol Tot 63 kg Caminoways
Hoogte van het wierookvat 1.50 m De kathedraal
Hoogte van het wierookvat 1,5 tot 1,6 m Vivecamino
Hangt aan 20 m De kathedraal
Touw 62 m lang, 5 cm dik Vivecamino
Mannen aan het touw Acht De kathedraal
Wijdste zwaai Ongeveer 82 graden J. R. Sanmartín, 1984
Zwaaien om die te bereiken Ongeveer 17 J. R. Sanmartín, 1984
Tijd om die te bereiken Ongeveer 80 seconden J. R. Sanmartín, 1984
Snelheid Tot 68 km/u Vivecamino en Caminoways
Boog 65 m Vivecamino

Twee Camino-sites verschillen van mening over het volle gewicht, 63 kilogram tegen meer dan 100. De kathedraal bevestigt geen van beide. Vivecamino voegt eraan toe dat het wierookvat verzilverd is en dat het touw nu synthetisch is. Caminoways zegt dat het touw sinds 2004 synthetisch is. De snelheid van 68 km/u staat op beide pagina's en is niet het cijfer van de kathedraal.

De acht mannen heten tiraboleiros. Vivecamino zegt dat ze rode tunieken of mauve capes dragen, dat ze het wierookvat met houtskool en wierook gereedmaken, en dat ze het in volle vlucht tot stilstand brengen.

Hoe zwaait de botafumeiro zo hoog?

Door te pompen. In 1984 publiceerde J. R. Sanmartín een analyse in het American Journal of Physics. Hij behandelt het wierookvat als een slinger die in het transept hangt en "cyclisch wordt gepompt door mannen die aan het ophangtouw trekken." Hij berekende de grootste hoek die het kan bereiken, het aantal cycli en de tijd die nodig is om die te bereiken. De resultaten komen overeen met de waarneming: ongeveer 82 graden, ongeveer 17 cycli, ongeveer 80 seconden, tot op een paar procent nauwkeurig.

Vivecamino beschrijft de beweging als eerst het wierookvat duwen en dan aan het touw trekken. Een artikel uit 2003 in Presence simuleert de liturgie in virtual reality, zodat gebruikers de tiraboleiros spelen. Dat artikel zegt dat de mannen in een pompcyslus aan het touw trekken, en dat dit de slinger verandert in een slinger waarvan de lengte varieert.

Het artikel van Sanmartín voegt een verfijning toe. "Als de pompcyslus wordt omgekeerd zodra de maximale amplitude is bereikt, kan het wierookvat snel tot stilstand worden gebracht, waardoor de gebruikelijke heftige stop wordt vermeden." Het bespreekt ook "historisch opgetekende ongelukken."

Wat wordt er in de botafumeiro verbrand?

Houtskool en wierook, en niets anders wordt genoemd. Een kanttekening in een manuscript beschrijft een groot wierookvat "pleno carbonibus incensis cum ture," vol gloeiende kolen met wierook. Een later verslag, gedrukt in een geschiedenis van de kathedraal, zegt dat het wierookvat "lleno de viuas brasas, y en el echado incienso y otros olores" was, dat wil zeggen vol levende kolen met wierook en andere geuren erin geworpen.

Caminoways zegt dat de tiraboleiros het wierookvat vullen met "ongeveer 40 kg houtskool en wierook." Geen enkele pagina noemt de hars, de soort houtskool of de leverancier. De kathedraal zegt niet dat haar wierook wierook is. Het verhaal van de hars die mensen al vijfduizend jaar branden, staat in wierook, vijfduizend jaar heilige handel.

Ons tijdschrift zegt over wierook: "Het branden ervan geeft de kerkgeur, die rokerig, zoet en plechtig is." In dat verslag hoort de kerkgeur bij de verbrande hars en de rook ervan, niet bij het ruwe brok. Het uitgebreidere verslag staat in wierook, handel en crisis.

Verdoezelde de botafumeiro de geur van de pelgrims?

Toeristische pagina's zeggen van wel. Vivecamino schrijft: "The function of the Botafumeiro was to spread incense through the temple to perfume it and eliminate unpleasant odors." Caminoways schrijft: "The swinging censer tradition likely began in the 11th century to freshen the air of weary, unwashed pilgrims." Aleteia zegt in 2018 dat het wierookvat "cleansed the halls of the acrid smell from the masses of unwashed pilgrims who gathered in the pews." America magazine zegt in 2010 dat het werd gebruikt "to purify the air of the cathedral made disagreeable by stinking, sweaty pilgrims."

Geen van de vier citeert een middeleeuws document. De kathedraal geeft een andere reden: "The purpose of this great censer is to symbolise the true attitude of the believer." Haar pagina geeft dan twee beelden. De rook stijgt door de schepen omhoog, "so must the prayers of the pilgrims rise to reach the heart of God." De geur vult de basiliek, zoals christenen met hun leven de samenleving om hen heen "impregnate with the good scent of Christ" moeten. De pagina noemt nergens de geur van pelgrims, hygiëne of stank.

De gedateerde teksten zwijgen ook over geur. De marge­notitie van het handschrift noemt een processie met relieken en het grote wierookvat. De kapittelakte van 1602 gaat over de koepel, het licht en het ornament. Dat is stilte, en stilte is geen bewijs. Een middeleeuwse tekst over geur kan nog bestaan. Voorlopig is het geurverhaal van de pelgrims zonder bron. Weerlegd is het niet.

Hetzelfde geldt voor de datering. De kathedraal noemt geen eeuw voor de oudste vermelding. De 11e eeuw van de toeristische pagina's heeft geen document achter zich. Het volgende hoofdstuk geeft de vroegst gedateerde tekst.

Hoe oud is de botafumeiro?

De kathedraal zegt: "The first documented reference to the Botafumeiro is an annotation in a page from the Codex Calixtinus, where it is referred to as 'Turibulum Magnum.'" Een eeuw noemt zij niet. De Codex dateert uit de 12e eeuw, en America magazine noemt hem de eerste reisgids ter wereld. Omdat de notitie in de marge staat, is zij later toegevoegd en hoeft zij niet de datering van het deel te dragen.

Antonio López Ferreiro drukte de notitie af in het zesde deel van zijn geschiedenis van de kathedraal. Hij schrijft dat het grote wierookvat "debió comenzar á usarse por este tiempo," dat het in deze tijd in gebruik moet zijn genomen. De voorafgaande pagina's noemen goudsmeden van 1313 tot 1388, en hij schrijft het toestel toe aan de smeden en wapensmeden. Op grond van de plaats rekent hij het dus tot de 14e eeuw. Een jaartal geeft hij niet, en dit is een gevolgtrekking uit de plaats van de notitie in zijn hoofdstuk.

De kathedraal heeft vandaag twee wierookvaten. Het ene is van messing, in 1851 gemaakt door José Losada ter vervanging van een exemplaar dat tijdens de Franse bezetting werd gestolen. De kathedraal geeft geen jaartal voor de diefstal. Het andere is een zilveren replica, geschonken in 1971, die alleen in het transept wordt geplaatst wanneer hij in gebruik is en anders in de Kapittelbibliotheek wordt bewaard.

Wanneer Wat Bron
12e eeuw De Codex Calixtinus, in de marge waarvan de notitie staat America magazine, 2010
Rond de 14e eeuw De kanttekening over het grote wierookvat, alleen gedateerd door zijn plaats in zijn hoofdstuk López Ferreiro, deel 6
27 september 1447 Een bul van paus Nicolaas V die een geschenk van de dauphin Lodewijk beschermt, waarvan López Ferreiro meent dat het een wierookvat was López Ferreiro, deel 7
21 mei 1602 Een kapittelakte over de werkzaamheden onder de koepel en het frame van de katrol van het wierookvat López Ferreiro, deel 8
1851 Het messing wierookvat in gebruik, door José Losada De kathedraal
1971 De zilveren replica De kathedraal
19 november 2026 Let op: tijdelijk buiten gebruik, restauratiewerkzaamheden De kathedraal

De akte van 1602 toont dat het mechanisme toen al oud was. Het kapittel besloot de grote balken onder de koepel die de katrol droegen weg te halen en er een ijzeren frame voor in de plaats te zetten, zodat deze "antigualla del incensario" niet verloren zou gaan. Het kopje dat López Ferreiro boven de akte zet, spelt de naam "bota-fumeiro". De tekst van de akte zelf zegt doorlopend wierookvat, dus het kopje is mogelijk de toelichting van de redacteur en bewijst niet dat de naam in 1602 werd gebruikt.

Is de botafumeiro ooit gevallen?

Berichten zeggen van wel, en ze zijn het oneens. Vivecamino schrijft: "The Botafumeiro has flown off 3 times throughout history: in 1499, 1622, and 1937." Caminoways schrijft: "Once, the Botafumeiro detached and flew out a window in 1499 during Princess Catherine of Aragon's visit." Er wordt aan toegevoegd dat "In 1622, 1925, and 1937, the ropes failed, causing the Botafumeiro to fall or spill hot coals." De ene pagina zegt 1925 en de andere niet. Geen van beide citeert een document.

De pagina van de kathedraal zegt niets over ongelukken. Sanmartín schrijft alleen over "Historically recorded accidents."

Het enige oude verslag staat in het zevende deel van López Ferreiro, in een noot, geciteerd uit een oudere schrijver. Het beschrijft een incensario "tan grande como vna gran caldera," zo groot als een grote ketel, opgehangen aan zware ijzeren kettingen en bijna van de ene deur van de kruising naar de andere zwaaiend. De kettingen braken. Het wierookvat vloog door de kerkdeur naar buiten, waar het "se hizo pedazos," aan stukken brak, en al zijn vuur morste "sin hazer mal a ninguna persona," zonder iemand kwaad te doen.

De tekst geeft noch de verteller, noch het jaar. De passage staat tussen aantekeningen over een gemaakte bedevaart, López Ferreiro schrijft: "A fines de este mismo siglo XV," aan het einde van de vijftiende eeuw of het begin van de volgende. Het verslag past bij het verhaal van 1499 en dateert het niet. Het is een oude tekst, en hij zegt wat toen werd verteld.

Zwaait de botafumeiro elke dag?

Nee. De kathedraal zegt dat het tijdens de belangrijkste hoogfeesten in gebruik is, tijdens de intocht of aan het einde van de eucharistie. Groepen op bedevaart kunnen erom vragen, en het Pelgrimsontvangstbureau zegt dat u een e-mail moet sturen naar de kathedraal op botafumeiro@catedraldesantiago.es om het te reserveren. Geen van beide pagina's vermeldt een prijs. De lijst met hoogfeesten van de kathedraal staat naast de data die Vivecamino voor 2026 vermeldt.

Hoogfeest Datum op de pagina van de kathedraal Datum op de lijst van Vivecamino voor 2026
Driekoningen 6 januari 6 januari
Paaszondag Geen datum gegeven 5 april
Hemelvaart van de Heer Niet op de lijst van de kathedraal, maar op die van het Pelgrimsbureau 17 mei
De verschijning van de apostel, Clavijo 23 mei 22 mei
Pinksteren Geen datum gegeven 24 mei
Martelaarschap van de heilige Jacobus 25 juli 25 juli
Tenhemelopneming van Maria 15 augustus 15 augustus
Allerheiligen 1 november 1 november
Christus Koning Geen datum gegeven 22 november
Onbevlekte Ontvangenis 8 december 8 december
Kerstmis 25 december 25 december
Overbrenging van de relieken van de apostel 30 december 30 december

De twee lijsten verschillen over het feest van Clavijo, 23 mei of 22 mei, en over Hemelvaart. De lijst van de kathedraal leest u eerst.

Werkt de botafumeiro nu?

Op 19 november 2026 staat op de liturgiepagina van de kathedraal deze regel: "de Botafumeiro is tijdelijk buiten werking wegens restauratiewerkzaamheden." Een einddatum wordt niet gegeven. De lijst van Vivecamino voor 2026 vermeldt 22 november, Christus Koning, zonder er iets over te zeggen. Het Pelgrimsontvangstbureau vermeldt de feestdagen en zwijgt er ook over.

Verder lezen: de wierookroute, bakhoor, het oude geurritueel en benzoë, de wierook van kerken.

Veelgestelde vragen

Wat betekent botafumeiro?

Botafumeiro is het Galicische woord voor het grote wierookvat van de kathedraal van Santiago de Compostela. Het woordenboek van de Spaanse Academie omschrijft het als het grote wierookvat van de kathedraal van Compostela. In het omgangsspaans betekent het ook vleierij, en manejar el botafumeiro betekent iemand vleien. Een visrestaurant in Barcelona draagt dezelfde naam.

Zwaait de botafumeiro elke dag?

Nee. De kathedraal zegt dat hij in werking is tijdens de belangrijkste hoogfeesten, bij de intochtsprocessie of aan het einde van de eucharistie, waaronder 6 januari, Pinksteren, 25 juli, 15 augustus, 1 november, 8 december en 25 december. Bedevaarten die hem bij de kathedraal hebben aangevraagd, kunnen hem ook krijgen, per e-mail.

Is de botafumeiro ooit gevallen?

Berichten zeggen van wel en spreken elkaar tegen. Een Camino-pagina telt drie valpartijen, in 1499, 1622 en 1937. Een andere laat hem in 1499 door een raam vliegen en touwen breken in 1622, 1925 en 1937. Geen van beide citeert een document, en de pagina van de kathedraal zwijgt over ongelukken.

Hoe zwaar is de botafumeiro en hoeveel mannen slingeren hem?

De kathedraal geeft 53 kilogram en 1,50 meter, opgehangen op een hoogte van 20 meter en in beweging gebracht door acht mannen die tiraboleiros heten. Camino-sites geven tot 63 kilogram wanneer hij vol is, of meer dan 100 gevuld met wierook en houtskool. De kathedraal bevestigt geen van die twee cijfers.

Hoe zwaait de botafumeiro zo hoog?

Acht mannen pompen in een cyclus aan het touw. Een artikel uit 1984 in de American Journal of Physics behandelt het wierookvat als een slinger die cyclisch wordt aangedreven door mannen die aan het ophangtouw trekken, en berekent een wijdste zwaai van ongeveer 82 graden, bereikt in ongeveer 17 cycli en ongeveer 80 seconden, in overeenstemming met de waarneming.

Werd de botafumeiro gezwaaid om de geur van pelgrims te verbergen?

Toeristische pagina's beweren het, maar geen enkele citeert een document, en geen enkele tekst noemt geur als reden. De kathedraal geeft een symbolisch doel: de rook stijgt op als de gebeden van de pelgrims. Dat bewijst niet dat er geen middeleeuwse tekst over geur bestaat. Het verhaal is niet onderbouwd, niet weerlegd.

Wat wordt er in de botafumeiro verbrand?

Houtskool en wierook. Een kanttekening in een manuscript beschrijft het wierookvat vol gloeiende kolen met wierook, en een oude rekening noemt nog andere geuren. Caminoways geeft ongeveer 40 kilogram houtskool en wierook. Geen enkele pagina noemt de hars.

Werkt de botafumeiro nu?

Op 19 november 2026 stond op de liturgiepagina van de kathedraal een bericht dat de botafumeiro door restauratiewerkzaamheden tijdelijk buiten gebruik is. Er staat geen einddatum bij. Camino-sites die data voor 2026 vermelden, zoals 22 november voor Christus Koning, noemen het bericht niet.

Bronnen

  • Kathedraal van Santiago de Compostela, "Liturgy", sectie Botafumeiro, Engelse tekst. Gelezen op 19 november 2026.
  • Pilgrim's Reception Office, "When is the Botafumeiro used?". Gelezen op 19 november 2026.
  • Real Academia Española, Diccionario de la lengua española, 24e editie, trefwoord botafumeiro. Gelezen op 19 november 2026.
  • J. R. Sanmartín, "O Botafumeiro: Parametric pumping in the Middle Ages", American Journal of Physics 52(10), 937 tot 945, 1984. Crossref-record (samenvatting). DOI 10.1119/1.13798.
  • Flores, Ferro en Taboada, "The Botafumeiro VR: Virtual Reality in the Liturgy of the Middle Ages", Presence 12(2), 222 tot 228, 2003. Crossref-record (samenvatting).
  • Antonio López Ferreiro, Historia de la Santa A. M. Iglesia de Santiago de Compostela, delen 6, 7 en 8 (hoofdstuk X, de notities uit de vijftiende eeuw, en appendix 56). Integraal gelezen op het Internet Archive.
  • Vivecamino, "All about the Botafumeiro: What is it, when does it start?". Caminoways, "Botafumeiro: Santiago Cathedral's Giant Swinging Censer", bijgewerkt op 12 november 2026. Gelezen op 19 november 2026.
  • Aleteia, "The Botafumeiro: an incense burner so large it needs a whole church to swing", 27 november 2018. America magazine, "World's greatest incenser swings with Pope", 6 november 2010. Gelezen op 19 november 2026.
  • PREMIEREPEAU journaalartikel "Wierook: heilige rook, eeuwenoude handel, moderne crisis". Gelezen op 19 november 2026.
NUIT ÉLASTIQUE
Magnolia · in de flacon

Nuit Élastique

Zwarte olijfGroene olijfMagnoliaJasmijn sambacTurkse roosYlang-ylangAnjerLatex

Extrait de parfum met 20%. 8 noten, waaronder magnolia, zwarte olijf en groene olijf.

Lees ook

3

Volgende

Parfumerie Tijdschrift