Kamfor

Šta je kamfor

Kamfor ima formulu C₁₀H₁₆O i molekulsku masu 152,23. Dobija se iz drveta kamforovca (Cinnamomum camphora), velikog zimzelenog drveta koje raste u Istočnoj Aziji, i iz drveta kapur (Dryobalanops sp.), visokog drveta za građu iz Jugoistočne Azije. Ima ga i u nekim srodnim vrstama iz porodice lovora, pre svega u vrsti Ocotea usambarensis. Listovi ruzmarina (Rosmarinus officinalis) sadrže 0,05 do 0,5 % kamfora, a biljke roda Heterotheca oko 5 %. Važan izvor kamfora u Aziji je kamforni bosiljak, roditeljska vrsta afričkog plavog bosiljka.

Jedinjenje je hiralno i postoji u dva moguća enantiomera. Uobičajeni prirodni oblik je (+)-kamfor, odnosno (1R,4R)-bornan-2-one. Njegov odraz u ogledalu, (-)-kamfor, u prirodi je vrlo redak, ali se javlja u eteričnom ulju biljaka roda Matricaria. Prirodni oblik je desnogiri, a sintetički racemski.

Kamforovac i njegovi hemotipovi

Cinnamomum camphora je sinonim za Camphora officinarum, zimzeleno drvo poreklom iz toplih umerenih i suptropskih oblasti Istočne Azije. Poznat je pod više imena, najčešće kao kamforovac, kamforovo drvo ili kamforov lovor. Listovi su mu sjajni i voštanog izgleda, a kada se zgnječe, mirišu na kamfor. Kamforovac ima šest hemijskih varijanti, takozvanih hemotipova: kamfor, linalol, 1,8-cineol, nerolidol, safrol i borneol. Kamforni tip preovlađuje u Indiji i Šri Lanki, a njegovo ulje sadrži 54 do 97 % kamfora. Linalolni tip je čest na Tajvanu i u Japanu, a cineolni preovlađuje na Madagaskaru. Borneolni tip ima komercijalnu vrednost u Kini, gde se borneol koristi u medicini. Berači u Kini pri berbi razlikuju hemotipove po mirisu, da ih ne bi mešali.

Fizička svojstva

Kamfor sublimira na tački ključanja. Na 25 °C jedan gram se rastvara u oko 800 mL vode, u 1 mL alkohola, u 1 mL etra i u 0,5 mL hloroforma. Iz alkoholnog rastvora taloži se dodavanjem vode. Manje je gustine od vode, pa pluta na njoj.

Upotreba

Kamfor se vekovima koristi kao začin u kuhinji, kao sastojak tamjana i kao lek. Odbija insekte i uništava buve. Od njega se prave sredstva protiv moljaca i lekovi, a koristi se i za izradu aroma. Celuloid, a zatim i filmska podloga, pravili su se od nitroceluloze uz dodatak kamfora. Kamfor je bio i važan sastojak u proizvodnji bezdimnog baruta. Drvo kamforovca odbija insekte.

Istorija

Engleska reč camphor javlja se u 14. veku, a potiče od starofrancuskog camphre, koje vodi poreklo od srednjovekovnog latinskog camfora i arapskog kāfūr. Na starom malajskom kamfor se zvao kapur barus, što znači „kreda iz Barusa”. Barus je bio drevna luka na zapadnoj obali Sumatre. U njoj se trgovalo kamforom iz borneskih kamforovih stabala, kojih je u tom kraju bilo mnogo. Kamfor je istorijski važan kao jedinjenje koje se lako prečišćava iz prirodnih izvora.

Do početka 19. veka većina zaliha kamforovog drveća bila je iscrpljena, a velike preostale sastojine ostale su u Japanu i na Tajvanu. Tajvan je proizvodio mnogo više od Japana. Kamfor je bio jedna od glavnih sirovina koje su kolonijalne sile izvlačile s Tajvana i jedna od najunosnijih. Najpre Kinezi, a zatim Japanci uveli su monopol na tajvanski kamfor. Godine 1868. britanske pomorske snage uplovile su u luku Anping, a lokalni britanski predstavnik zatražio je ukidanje kineskog monopola na kamfor. Kada je lokalni carski predstavnik to odbio, Britanci su bombardovali grad i zauzeli luku. Pravila o kamforu koja su dve strane potom dogovorile nakratko su ukinula monopol. Japanski državni monopol podigao je cene kamfora za industrijalizovane zemlje Zapada, a glavni kupci bili su SAD, Nemačka, Francuska i Engleska.

Postupak proizvodnje kamfora pretvorio je Nemačku iz drugog najvećeg uvoznika prirodnog kamfora u vodećeg izvoznika sintetičkog kamfora. Godine 1922. jedna fabrika filma vratila se prirodnom kamforu uprkos višim troškovima, jer sintetički kamfor kao plastifikator još nije bio jednakog kvaliteta.

Propisi

U Evropskoj uniji prisustvo kamfora mora da se navede u sastavu kozmetičkog proizvoda kada njegova koncentracija prelazi 0,001 % u proizvodima koji se ne ispiraju ili 0,01 % u proizvodima koji se ispiraju.

Svih sedam ekstrakata možete da probate u setu uzoraka.

·

Povezano: 4-metilanizol · Almaciga · Arnika · Asam čaj · Kalikantus · Platno · Karvon · Davana