Teakhout

Teak is een grote, bladverliezende boom die voorkomt in gemengde hardhoutbossen. De boom is inheems in Zuid- en Zuidoost-Azië, vooral in Bangladesh, India, Indonesië, Maleisië, Myanmar, Thailand en Sri Lanka. Bijna de helft van het natuurlijk voorkomende teak ter wereld staat in de teakbossen van Myanmar. De boom wordt tot 40 m hoog en heeft grijze tot grijsbruine takken. De geurende witte bloemen zitten van juni tot augustus in pluimen. Teak is in veel landen in Afrika en het Caribisch gebied verwilderd en wordt er gekweekt. Moleculair onderzoek wijst op twee genetische oorsprongscentra: één in India en één in Myanmar en Laos. Teak groeit in habitats die uiteenlopen van droge gebieden met 500 mm regen per jaar tot zeer vochtige bossen met tot 5.000 mm. Volgens de IUCN is de soort bedreigd (Endangered).

Het hout

Het kernhout is geelachtig tot goudbruin. Het spinthout is witachtig tot lichtgeelbruin. Teak wordt donkerder naarmate het ouder wordt, en er kan grote variatie zijn afhankelijk van de regio waaruit het teak afkomstig is. Het hout is hard en de jaarringen zijn poreus; oud hout heeft veel dichtere ringen dan jong hout. In het hout neemt het aantal zwarte strepen met de leeftijd toe; deze strepen vormen een afweer die het beschermt tegen insecten en schimmels. De natuurlijke oliën van teak maken het hout bestand tegen termieten en andere plagen. Het is ook zeer resistent tegen rot, schimmels en meeldauw. Teak is duurzaam, ook zonder behandeling met olie of vernis. Het hout krimpt relatief weinig, wat geschikt is voor toepassingen waarin het periodiek wisselende vochtigheid ondergaat. Teak is zowel een uitstekend constructiehout als gemakkelijk te bewerken en af te werken. Onbehandeld verweert het tot zilvergrijs, terwijl oliën met lijnolie of tungolie een enigszins matte afwerking geeft.

Chemie

Het anthrachinon 2-methylanthrachinon (C₁₅H₁₀O₂) komt voor in het kernhout van teak en wordt vaak in verband gebracht met de grote duurzaamheid ervan. Volgens rapporten bevatten de extractiestoffen van teakhout 0,3%-0,9% van deze verbinding. In keuzevrije voedingsproeven met een ondergrondse termiet stond de hoeveelheid 2-methylanthrachinon in de extractiestoffen los van vraatremming of toxiciteit. De extractiestoffen van teakhout zijn bepalend voor de weerstand tegen termieten en schimmels. 2-Methylanthrachinon heeft een molecuulgewicht van 222,24 en de IUPAC-naam 2-methylanthraceen-9,10-dion.

Toepassingen

Teakhout wordt gebruikt voor scheepsbouw, buitenbouw, fineer, meubels, houtsnijwerk, draaiwerk en diverse kleine projecten. Het wordt vooral gewaardeerd om zijn duurzaamheid en waterbestendigheid. Een groot deel van het teak ter wereld wordt geëxporteerd door Indonesië en Myanmar. Door het hoge oliegehalte, de hoge treksterkte en de dichte nerf is teak bijzonder geschikt waar weersbestendigheid gewenst is. De bladeren worden gebruikt in gudeg, een gerecht van jonge jackfruit uit Midden-Java, en geven het zijn donkerbruine kleur. De LNER gebruikte tot 1942 teak voor haar rijtuigen.

Teelt

In het koloniale tijdperk werden in Equatoriaal Afrika op grote schaal teakplantages aangelegd, en in Midden- en Zuid-Amerika groeit een markt voor plantagehout. Vermeerdering via weefselkweek voor plantagedoeleinden is commercieel haalbaar. De teakontbladeraar, een in Zuidoost-Azië inheemse nachtvlinder, is een plaag waarvan de rups zich voedt met teak.