Bergamot

Bergamot, Citrus bergamia, is een geurige citrusvrucht ter grootte van een sinaasappel, afhankelijk van de rijpheid geel of groen van kleur. Hij geldt als een hybride van pomerans en citroen en behoort tot de familie Rutaceae. De bomen hebben grote, donkergroene, eironde bladeren die op die van de citroen lijken, stervormige witte bloemen en ronde gele vruchten. Naarmate de vrucht rijpt, kleurt hij van groen naar geel; het vruchtvlees is zuur en bitter.

Herkomst en productie

De bergamot is een citrusvrucht die vooral in het Middellandse Zeegebied wordt geteeld. De productie vindt op grote schaal plaats in de kustgebieden aan de Ionische Zee in de provincie Reggio di Calabria in Italië. Negentig procent van de wereldproductie van bergamotolie komt, van teelt tot fabriek, uit Calabrië. Van oudsher worden drie cultivars geteeld: Feminello, Fantastico en Castagnaro. Bergamot wordt voor de etherische olie ook geteeld in Zuid-Frankrijk en Ivoorkust, en in Antalya in Zuid-Turkije voor de marmelade. Ongeveer 1300 kleine boeren in Calabrië werken met bergamotbomen. De oogst begint met de komst van de koude dagen eind november en eindigt gewoonlijk rond eind februari. Een bergamotboom heeft vier tot vijf jaar nodig om vrucht te dragen, waarna elke boom ongeveer 100 kilogram per jaar levert; voor één kilogram etherische olie zijn twee bomen nodig.

Chemie

Etherische bergamotolie bestaat uit een vluchtige fractie (gemiddeld 95%) en een niet-vluchtige fractie (5% of residu). Het is een complex mengsel van vele klassen organische stoffen, met name in de vluchtige fractie: terpenen, esters, alcoholen en aldehyden. De niet-vluchtige fractie bevat zuurstofhoudende heterocyclische verbindingen zoals coumarinen en furanocoumarinen. De belangrijkste vluchtige bestanddelen zijn limoneen (30–45%), linalylacetaat (22–36%), linalool (3–15%), γ-terpineen (6–10%) en β-pineen (4,5–9%). Het (−)-enantiomeer vormt 99,3 tot 99,7% van het linalool en 99,4 tot 99,7% van het linalylacetaat. Van het limoneen is 97,4 tot 98,4% het (+)-enantiomeer. Bergapteen, aanwezig in het niet-vluchtige residu, komt voor in een gehalte van 1800 tot 3800 mg/kg.

Fototoxiciteit en FCF

Etherische bergamotolie bevat een aanzienlijke hoeveelheid bergapteen, een fototoxische stof die haar naam dankt aan de bergamotsinaasappel. Bergapteen is een lineair furanocoumarine, afgeleid van psoraleen, dat vaak voorkomt in planten die met fytofotodermatitis in verband worden gebracht. Etherische bergamotolie heeft een hogere concentratie bergapteen dan elke andere etherische olie op basis van citrus. Wanneer de olie in een pleistertest rechtstreeks op de huid wordt aangebracht en vervolgens aan ultraviolet licht wordt blootgesteld, treedt een concentratieafhankelijk fototoxisch effect op. Als de olie tweemaal is gerectificeerd en dus bergapteenvrij is, wordt geen fototoxische reactie waargenomen. De olie bevat ook een aanzienlijke hoeveelheid bergamottine, een van de twee furanocoumarinen die men verantwoordelijk acht voor een reeks interacties tussen grapefruit en geneesmiddelen. IFRA beveelt aan om leave-on huidproducten te beperken tot 0,4% bergamotolie. Dat is strenger dan voor elke andere etherische olie op basis van citrus.

Toepassingen

Etherische bergamotolie wordt gebruikt in cosmetica, in aromatherapie en als smaakstof in voeding en dranken. Een essence die uit de aromatische schil van de vrucht wordt gewonnen, geeft smaak aan Earl Grey- en Lady Grey-thee en aan snoepgoed. De farmaceutische industrie gebruikt de olie om onaangename geuren van geneesmiddelen te maskeren en om haar antiseptische en antibacteriële werking. Klinische studies naar de therapeutische toepassingen richten zich uitsluitend op aromatherapie en wijzen erop dat het gebruik ervan angst en stress kan helpen verminderen.

Kwaliteitscontrole

Vervalsing met goedkopere producten zoals rozenhoutolie en bergamotmunt is voor consumenten een probleem geweest. Om de reputatie van hun product te beschermen, voerde de Italiaanse overheid strenge controles in, waaronder tests en zuiverheidscertificaten. Het Experimental Station for Essential Oil and Citrus By-Products in Reggio di Calabria is de keuringsinstantie voor de etherische olie Bergamotto di Reggio Calabria DOP.