Zwarte Bes

Het meest aromatische deel van de zwarte bessenstruik is, verrassend genoeg, de knop. De plant werd oorspronkelijk gekweekt om haar vruchten, die dienen voor sap of voor de likeur crème de cassis. De zwarte bes is een traditioneel gewas in de Franse Bourgogne.

Ribes nigrum behoort tot de familie Grossulariaceae. Ribes nigrum is een middelgrote struik, die 1,5 bij 1,5 meter groot wordt. Alle delen van de plant zijn sterk aromatisch.

Habitat en vrucht

De zwarte bes is inheems in de gematigde streken van Midden- en Noord-Europa en Noord-Azië, waar hij de voorkeur geeft aan vochtige, vruchtbare grond. Hij is winterhard, maar koud weer tijdens de bloei in het voorjaar kan de oogst kleiner maken. In de zomer groeien er trossen kleine, glanzend zwarte vruchten langs de takken. De rauwe vrucht is bijzonder rijk aan vitamine C en polyfenolen. De vrucht wordt verwerkt tot jam, conserven en siropen en wordt commercieel geteeld voor de sapmarkt. Ze wordt ook gebruikt voor alcoholische dranken. De bladeren leveren een gele kleurstof en de vrucht levert door haar hoge gehalte aan anthocyanen een blauwe of violette kleurstof. Europa produceert 99,1% van de wereldoogst aan zwarte bessen, en twee derde van de Europese productie gaat naar de siroopindustrie (limonadesiroop, cordial).

Terroir en oogst

De zwarte bes is inheems in Noord-Europa, verdraagt hitte niet goed en verkiest gematigde en koude temperaturen. 80-90% van de productie van zwarte bessen voor de parfumerie komt uit de Bourgogne. De oogst begint eind november, met de eerste kou van het jaar, en loopt de hele winter door tot februari. De plant moet droog zijn om te kunnen worden geplukt, daarom wordt in de namiddag geoogst om de ochtenddauw te vermijden. De planten worden vervolgens afgesneden en de knoppen van de takken gescheiden.

Chemie

De onderzochte aromaextracten van de knoppen bestonden vooral uit alifatische terpenen (39-46 %) en zuurstofhoudende terpenen (35-38 %). Zes in Litouwen geteelde cultivars van de zwarte bes werden op basis van hun belangrijkste bestanddelen in de etherische olie ingedeeld in drie chemotypen: sabineen, sigma-3-careen en terpinoleen. Bèta-caryofylleen, bèta-fellandreen, cis-bèta-ocimeen, gamma-terpineen, terpinen-4-ol en limoneen zijn andere kwantitatief belangrijke bestanddelen van de aromaextracten. Tot de verbindingen die in dat onderzoek voor het eerst in zwarte bessenknoppen werden aangetroffen, behoren 4-fenyl-1,3-thiazool, germacreen D-4-ol en aromadendreenoxide. De typische kattige noot wordt veroorzaakt door een zwavelhoudend spoorbestanddeel, 4-methoxy-2-methyl-2-butenethiol.

Etherische olie van de knoppen

De nog gesloten knoppen van de zwarte bes worden gedistilleerd voor hun etherische olie, bestemd voor de parfumerie. De olie wordt verkregen door stoomdistillatie van de knoppen met een rendement van ongeveer 0,75%. De geur van de gedistilleerde olie wordt omschreven als terpenisch, nootmuskaat, neroli, basilicum en marjolein. Knoppen van Ribes nigrum worden in de geneeskunde gebruikt vanwege de diuretische en antiseptische eigenschappen van hun vluchtige bestanddelen. De etherische oliën van knoppen van drie variëteiten vertoonden in laboratoriumtests een breed antibacterieel spectrum en werkten tegen Acinetobacter baumanii, Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa en Staphylococcus aureus.

Geschiedenis

De teelt in Europa zou zijn begonnen rond de laatste decennia van de 17e eeuw. Pas aan het begin van de 20e eeuw kende de teelt van de zwarte bes een enorme groei, dankzij het hoge vitamine C-gehalte van de vrucht en de grote marktvraag naar vitaminerijke producten. De plant werd vanaf 1629 door Engelse kolonisten in de Massachusetts Bay Colony in Noord-Amerika geïntroduceerd.