Attar: de parfumolie die in een basis wordt gedistilleerd, zonder alcohol

Attar is a perfume oil made without alcohol, from the Arabic 'itr, perfume. In Kannauj, India, flowers, herbs or baked clay are boiled in a copper still and the steam is caught in a base oil. The base was sandalwood. In 2008 a leading exporter said most makers had changed to liquid paraffin or DOP. A shop attar may be only a concentrated oil.
Wat is attar?
Attar is een parfumolie gemaakt zonder alcohol. Het woord is Arabisch, 'itr, parfum. In Kannauj, India, worden bloemen, kruiden of gebakken klei gekookt in een koperen distilleerketel, en de stoom wordt opgevangen in een basisolie die de geur opneemt, zoals bij mitti attar. In een winkel kan hetzelfde woord alleen een geconcentreerde olie aanduiden.
Zoek het woord en de meeste pagina's vertellen hetzelfde verhaal. Rozenattar, zeggen ze, is ontdekt door keizerin Nur Jahan. Wikipedia's pagina, tweede in de resultaten, stelt: "Rooh Gulab attar was discovered by Nur Jahan." Het enige ooggetuigenverslag, geschreven door haar echtgenoot de keizer, vertelt het anders. Hij schrijft de ontdekking toe aan "the mother of" Nur-Jahan Begam en noemt niemand bij naam. Het tweede verhaal op die pagina's is dat echte attar in sandelhoutolie wordt gedistilleerd. Dat is de traditie. In 2008 zei een vooraanstaande exporteur uit Kannauj dat de meeste makers die al hadden verlaten.
Wat is de Engelse naam voor attar?
Ouder Engels zegt otto. Het Anglo-Indiase woordenboek Hobson-Jobson leidt het woord in de editie van 1903 af van het Arabische 'itr, parfum, en voegt toe dat een 'attar een parfumeur of drogist is. Het geeft de Engelse vorm als "Otto of Roses" in algemeen gebruik, en "Attar of Roses" alleen "by imperfect purists." Zo was de Engelse naam voor de olie otto, en was attar de spelling die dichter bij het Arabisch lag.
Geen gedateerde bron vermeldt de eerste druk van het woord in het Engels.
| Jaar | Spelling | Waar |
|---|---|---|
| 1573 | Atarin | Een straat in Fez "of the Atarin, which is the Spicery," in een Spaans verslag geciteerd in Hobson-Jobson |
| 1759 | otter | "1 otter box set with diamonds," in de rekeningen van een feest voor Jugget Set, geciteerd in Hobson-Jobson |
| 1802 | otta | Burder, Oriental Customs, waar een Birmese edelman spreekt over het parfum van "otta of roses" |
| 1903 | otto, attar | Hobson-Jobson, nieuwe editie, trefwoord Otto |
| 2015 | itr | Down To Earth, een verslag over Kannauj |
Attarolie, attarparfum en alcoholvrij parfum: twee betekenissen
Onder dat ene woord schuilen twee betekenissen. De eerste is die van de maker. Een distilleerder in Kannauj vangt de stoom van de bloemen op in een basisolie, en het resultaat is de attar. De tweede is die van de verkoper. Een winkelgids die hoog in de zoekresultaten staat, omschrijft attar als "een natuurlijke parfumolie gemaakt van bloemen, kruiden, specerijen of hout" en als "alcoholvrij". Diezelfde gids zegt: "Mensen mengen attars met een basisolie (zoals sandelhout) en gebruiken ze als parfum." In die lezing wordt de basis aan een kant-en-klare attar toegevoegd. In Kannauj wacht de basis in de opvang.
| Kannauj, zoals de verslagen het beschrijven | Winkelgids | |
|---|---|---|
| Het ding | Een destillaat van bloemen, kruiden of klei, opgevangen in een basisolie | Een parfumolie van bloemen, kruiden, specerijen of hout |
| De basisolie | In de opvang, tijdens de destillatie | Achteraf gemengd met de attar |
| Alcohol | "alcohol wordt niet gebruikt in het productieproces" | "alcoholvrij" |
Alcohol is het punt dat elke pagina herhaalt. Een maker uit Kannauj vertelde Down To Earth dat "de opmars van goedkope parfums en deodorants op alcoholbasis de vraag naar itr overal heeft platgelegd." Ons artikel over parfumolie tegen spray zet de twee formaten naast elkaar.
Hoe wordt attar gemaakt?
Met een koperen ketel en een dag vuur. De methode heet deg-bhapka, naar de twee vaten. Een overheidsverslag over de kasten van de Noordwestelijke Provincies, van William Crooke, citeert een monografie over ambachten en fabricage voor de ketel van de parfumeur. Het is "een gigantische beker" van koper, de bhapka, waarin de maker "Sandal 'Itr plaatst, die in Kanauj wordt gemaakt." De bloemen worden in water in de ketel op het vuur geworpen, en de parfum komt vrij in stoom en gaat over in de bhapka, waar hij zich met de sandelolie verbindt. Dan wordt de geparfumeerde olie van het water gescheiden "door het oppervlak met de handen af te scheppen."
Een bezoek aan Kannauj door het tijdschrift Business Today, in 2008, beschrijft dezelfde stappen. "Elke zak bloemen, die tussen 60 kg en 70 kg kan wegen, wordt leeggemaakt in een koperen urn (degh) die ongeveer een gelijke hoeveelheid water bevat." De mond van de urn wordt met klei dichtgesmeerd en het deksel vastgeklemd. Een holle bamboepijp gewikkeld in kokosvezel voert de damp naar de bhapka, die in een ondiepe watertank staat. Het artikel zegt dat de distillatie "ongeveer vijf tot zes uur duurt," op een vuur van houtskool. Het zegt ook dat de basisolie "de geur van de bewuste bloem overneemt."
Down To Earth beschrijft het in 2015 als hydrodistillatie "gestookt met koeken van mest of hout," met apparatuur van koper en bamboe. Hetzelfde rapport zegt "er wordt geen alcohol gebruikt in het productieproces." Drie verslagen, dat van Crooke, dat van het tijdschrift en dat van 2015, geven één methode. Ons artikel over stoomdestillatie en de andere manieren om geur te extraheren vertelt hoe de westerse ketels verschillen.
Hoeveel is er nodig? Het artikel in Business Today zegt "minstens 80-100 kg bloemen per kg sandelhoutolie voor een kg attar." De zin is ruim, en het cijfer geldt niet voor roos alleen.
Wordt attar met sandelhout gemaakt?
Dat was zo, en naar verluidt steeds minder. Crookes verslag maakt sandelolie de basis van de hele handel. In 2008 citeerde de verslaggever van Business Today een vooraanstaande exporteur uit Kannauj: "De meeste fabrikanten, wij inclusief, hebben de basis van sandelhoutolie vervangen door vloeibare paraffine of DOP." DOP is dioctylftalaat. De reden was de kostprijs, 90.000 roepie per kilogram voor sandelhout tegen 10.000 roepie voor vloeibare paraffine. Het aandeel attars op basis van sandelhout tegenover attars op paraffine of DOP was ongeveer zes jaar eerder van 80 op 20 naar 10 op 90 gegaan.
Een rapport uit 2015 in Down To Earth zegt hetzelfde, met een oorzaak: sandelhoutolie werd schaars nadat het in de jaren negentig in Noord-India werd verboden en in het zuiden "streng gereguleerd". In hun woorden: "sandelhoutolie is vervangen" door aardolieproducten. Twee rapporten met zeven jaar ertussen zijn het eens. Geen van beide citeert een wet of geeft een cijfer voor vandaag.
| Post | Cijfer | Jaar, bron |
|---|---|---|
| Attars op sandelhoutbasis tegen attars op paraffine of DOP | 80 tegen 20, dan zo'n zes jaar later 10 tegen 90 | 2008, Business Today |
| Basisolie, sandelhout | Rs 90.000 per kg | 2008, Business Today |
| Basisolie, vloeibare paraffine | Rs 10.000 per kg | 2008, Business Today |
| Bloemen per kg attar | minstens 80 tot 100 kg | 2008, Business Today |
| Bloemen per urn | 60 tot 70 kg, met ongeveer hetzelfde gewicht aan water | 2008, Business Today |
| Stooktijd per lading | vijf tot zes uur | 2008, Business Today |
| Rozenattar, 100 ml | Rs 1.000, tegen Rs 100 voor de goedkoopste | 2015, Down To Earth |
De laatste rij is een verkoopcijfer van een maker uit 2015. Een flesje van 100 ml van de beroemde Ruh Gulab, de rozenattar, "kost Rs 1.000," zei de maker, maar rozenattar "voor slechts Rs 100" is ook op de markt. De twee prijzen liggen tien keer uiteen. Voor de boom zelf, zie de dertigjarige sandelhoutindustrie, sandelhout en Indiaas sandelhout in onze glossary.
Wie ontdekte rozenattar?
Keizer Jahangir schreef de passage zelf, in de memoires vertaald door Alexander Rogers en bezorgd door Henry Beveridge. Hij zegt dat de rozen-'itr "een ontdekking is die tijdens mijn regering werd gedaan door de inspanningen van de moeder van" Nur-Jahan Begam. Toen zij rozenwater maakte, "vormde zich een schuimlaag op het oppervlak van de schalen waarin het hete rozenwater uit de kruiken werd gegoten." Ze verzamelde de schuimlaag beetje bij beetje. Hij beloonde de uitvindster met een snoer parels, en een derde vrouw, Salima Sultan Begam, was aanwezig en "gaf deze olie de naam van" 'itr-i-Jahangiri.
Hij prees het uitvoerig. "Het heeft zo'n kracht in parfum dat, als men één druppel op de palm van de hand wrijft, het een hele vergadering parfumeert, en het lijkt alsof er vele rode rozenknoppen tegelijk zijn opengebloeid." Dat is de lof van een keizer, geen handelsbeschrijving. De vertaler licht de olie toe als "zogenaamde otto of roses."
| De memoires | Het latere verhaal | |
|---|---|---|
| Wie | de moeder van Nur-Jahan Begam, niet bij naam genoemd | de keizerin Nur Jahan zelf |
| Hoe | een schuimlaag op heet rozenwater in schalen | een schuimlaag op een kanaal met rozenwater dat voor haar bruiloft was gevuld |
| Wie gaf het zijn naam | Salima Sultan Begam | de naam zou simpelweg afgeleid zijn van |
| Waar | Tuzuk-i-Jahangiri, deel 1, pp. 270 tot 271 | Een noot die door een latere redacteur aan Hobson-Jobson werd toegevoegd: "zou zijn ontdekt door de keizerin Nur-jahan." Wikipedia en een erfgoedsite herhalen het |
De latere versie heeft geen bron in de woordenboeknotitie. Live History India merkt haar aan als legende: "andere legenden schrijven het toe aan keizer Jahangir of zelfs aan zijn voornaamste gemalin Noorjahan." De memoires noemen de uitvindster niet. Ons artikel over Asmat Begum noemt haar, op basis van andere werken. Voor de olie zelf, zie roos-otto tegenover roos-absolue en roos.
Hoe ruikt attar?
Het hangt ervan af wat in de ketel ging en wat het opving. Het artikel in Business Today maakt het tweede punt duidelijk: de basisolie neemt de geur van de specifieke bloem over. Er is dus niet één geur van attar. Er is een geur van rozenattar, een geur van klei-attar, en een geur van de basis eronder.
Twee geurbeschrijvingen zijn hier van belang. Die van Jahangir, voor roos, staat hierboven: vele rode rozenknoppen die tegelijk bloeien. Ons glossarium vermeldt voor mitti-attar "natte aarde en de leemachtige geur van een eerste regen". Ons glossarium beschrijft ook de olie van Santalum album, de traditionele basis, als schoon en standvastig, "met een melkachtige, romige, zachte houtnoot". Dat is een beschrijving van de basis alleen. Over de attars zelf wordt niets meer beweerd.
Is attar hetzelfde als muskus?
Nee. Attar duidt een vorm aan, een geurige olie opgevangen in een basis. Musk duidt een materiaal aan. Ons glossarium noemt musk "een klasse van aromatische stoffen die gewoonlijk als basisnoot in de parfumerie worden gebruikt", met inbegrip van afscheidingen van het muskushert en kunstmatige stoffen met vergelijkbare geuren. De winkelgids hierboven vermeldt een musk-attar onder de soorten. Ons lemma over musk behandelt het materiaal.
Wat is mitti-attar?
Ons glossarium vermeldt: "Mitti-attar is een attar uit Kannauj, gemaakt door klei te destilleren in sandelhoutolie." De klei wordt tot koeken gevormd, half gebakken en in de deg gedestilleerd, op de hierboven beschreven manier, in een opvangvat met sandelhoutolie. De geur lijkt, aldus het glossarium, op petrichor, de geur van regen op droge grond. Het woord is jong. I. J. Bear en R. G. Thomas bedachten het in een artikel getiteld "Nature of Argillaceous Odour" in Nature, jaargang 201, in maart 1964. Zij gebruikten het in plaats van "argillaceous odour", de kleigeur.
Een tweede attar heeft een eigen lemma: ons glossarium zegt dat shamama-attar "traditioneel wordt geassocieerd met het Mogol-tijdperk" en een mengsel is van vele kruiden en specerijen.
Is Kannauj-attar beschermd, en wie koopt het?
Het is beschermd, als naam. "Kannauj Perfume" is een geregistreerde geografische aanduiding van India, aanvraagnummer 157, ingediend op 9 februari 2009 door de Export Commissioner van het Uttar Pradesh Government Export Promotion Bureau. Het register vermeldt certificaat 203, gedateerd 31 maart 2014, geldig tot 8 februari 2029. Het register telt veertien gemachtigde gebruikers. Het is een geregistreerde naam voor goederen uit Uttar Pradesh.
Wie de olie koopt, is een andere kwestie. Het artikel in Business Today zegt dat "bijna 90 procent wordt gebruikt als aromastof voor tabaksproducten." Het rapport van Down To Earth uit 2015 citeert gegevens van het districtsbestuur dat makers van tabak en pan masala "bijna 80 procent van alle itr" kopen. Hetzelfde rapport zegt dat verboden op pan masala en pruimtabak die vraag verminderen.
| Post | Cijfer | Jaar, bron |
|---|---|---|
| Gemaakte attar in Kannauj | ter waarde van 1.000 crore roepie | 2008, Business Today |
| Uitgevoerde attar uit Kannauj | 100 crore roepie, vooral naar West-Azië en enkele Europese landen | 2008, Business Today |
| Aandeel gekocht als tabaksaroma | bijna 90 procent van de productie | 2008, Business Today |
| Aandeel gekocht door makers van tabak en pan masala | bijna 80 procent | 2015, Down To Earth |
De roepiecijfers van 2008 zijn die van de makers zelf, en het artikel zegt dat de makers hun omzet te laag opgeven.
Veelgestelde vragen
Wat is attar?
Attar is een parfumolie gemaakt zonder alcohol. Het woord komt van het Arabische 'itr, parfum. In Kannauj, India, worden bloemen, kruiden of gebakken klei gekookt in een koperen distilleerketel, en de stoom wordt opgevangen in een basisolie. Een winkel kan het woord ook gebruiken voor een geconcentreerde parfumolie.
Wat is de Engelse naam voor attar?
Otto. Het woordenboek Hobson-Jobson noemt in zijn editie van 1903 "Otto of Roses" de gebruikelijke Engelse vorm en "Attar of Roses" de vorm van "onvolmaakte puristen." Beide komen van het Arabische 'itr, parfum. Oudere bronnen spellen het otter in 1759 en otta in 1802, en een rapport uit 2015 gebruikt itr.
Is attar hetzelfde als muskus?
Nee. Attar is een vorm, een geparfumeerde olie opgevangen in een basis. Muskus is een materiaal. Ons glossarium noemt muskus een klasse van aromatische stoffen die als basisnoot worden gebruikt, waaronder afscheidingen van het muskushert en kunstmatige stoffen met vergelijkbare geuren. Een winkelgids noemt een muskusattar onder zijn soorten.
Hoe ruikt attar?
Dat hangt af van de bloem en de basis. Business Today zegt dat de basisolie de geur van de bewuste bloem overneemt. Het memoir van Jahangir zegt dat één druppel rozenattar een hele bijeenkomst parfumeert. Ons glossarium beschrijft de geur van mitti-attar als natte aarde en de leemachtige geur van een eerste regen.
Hoe wordt attar gemaakt?
Volgens de deg-bhapka-methode. In 2008 beschreef Business Today een zak van 60 tot 70 kg bloemen die in een met klei verzegelde koperen urn werd geleegd, met ongeveer hetzelfde gewicht aan water. Een bamboepijp voert de damp naar een tweede koperen urn met de basisolie. Het stoken duurt ongeveer vijf tot zes uur.
Wordt attar met sandelhout gemaakt?
Dat is gebeurd. Een oude kastenrekening noemt sandelolie als de basis die in Kannauj werd gemaakt. In 2008 zei een vooraanstaande exporteur dat de meeste makers die hadden vervangen door vloeibare paraffine of DOP, tegen 10.000 roepie per kilogram in plaats van 90.000. Een rapport uit 2015 stelt dat sandelhoutolie is vervangen. Geen enkel rapport geeft een cijfer voor vandaag.
Wie ontdekte rozenattar?
De memoires van Jahangir schrijven het toe aan "de moeder van" Nur-Jahan Begam, die een schuimlaag van heet rozenwater schepte, en zeggen dat Salima Sultan Begam de olie haar naam gaf. Het noemt niemand. Latere verhalen, zonder opgegeven bron in het woordenboek dat er een vermeldt, zeggen dat de keizerin zelf het vond op een kanaal van rozenwater.
Is Kannauj-attar beschermd?
Als naam wel. Kannauj Perfume is een geregistreerde geografische aanduiding van India: aanvraag 157, ingediend op 9 februari 2009, certificaat 203 van 31 maart 2014, geldig tot 8 februari 2029. De aanvrager is de Export Commissioner van het Uttar Pradesh Government Export Promotion Bureau. Het register vermeldt veertien gemachtigde gebruikers.
Bronnen
- H. Yule en A. C. Burnell, Hobson-Jobson, nieuwe editie bezorgd door William Crooke, Londen, John Murray, 1903, lemma Otto, met de citaten van Marmol (1573) en de verslagen tot Jugget Set (1759). Volledige tekst gelezen bij het Internet Archive.
- Jahangir, Tuzuk-i-Jahangiri, or Memoirs of Jahangir, vertaald door Alexander Rogers, bezorgd door Henry Beveridge, deel 1, Royal Asiatic Society, Londen, 1909, pp. 270 tot 271 en register. Volledige tekst gelezen bij het Internet Archive.
- William Crooke, The Tribes and Castes of the North-Western Provinces and Oudh, deel 2, Calcutta, lemma Gandhi, met een citaat van Hoey, Monograph on Trade and Manufactures, p. 107. Volledige tekst gelezen bij het Internet Archive. De scan vermeldt geen jaar.
- Burder, Oriental Customs, editie 1802, p. 450, volledige tekst gelezen bij het Internet Archive.
- Tejeesh N S Behl, "Fleeting fragrance", Business Today, 27 juli 2008. Online lezen.
- Rajit Sengupta, "The lingering scent of Kannauj", Down To Earth, 17 december 2015. Online lezen.
- Geographical Indications Registry, Intellectual Property India, aanvraag 157, Kannauj Perfume. Online lezen.
- I. J. Bear en R. G. Thomas, "Nature of Argillaceous Odour", Nature 201, 993-995, 1964, DOI 10.1038/201993a0, record gelezen op Crossref.
- Al Shareef Oudh, "What is Attar?", een gids van een verkoper, zonder datum. Live History India, "Kannauj: Perfume Capital of India", zonder datum. Wikipedia, "Attar", gelezen als een weergave van de overtuiging, niet als bron.
- PREMIEREPEAU-glossarium, lemma's mitti attar, shamama attar, petrichor, sandelhout en muskus; PREMIEREPEAU-artikelen over Asmat Begum, parfumolie tegen spray, rozenolie en sandelhout. De eerste pagina van Google voor het woord "attar" in de Verenigde Staten, gelezen op 19 november 2026.

Insuline Safrine
Extrait de parfum met 20%. 8 noten, waaronder bittere amandel en kruidnagel.
Lees ook
3
Olie Parfumolie versus spray: de formatoorlog
Parfumolie is ruwweg vijf millennia ouder dan de alcoholspray.

Helichrysum Helichrysum: de mediterrane struik achter het woord immortelle
Helichrysum is de naam van een heel geslacht, maar de parfumeur bedoelt één mediterrane struik, Helichrysum italicum, ook wel immortelle genoemd. De olie ervan is erg duur en de littekenclaims die eraan hangen, berust...

Distillatie Stoomdestillatie: Hoe Ingrediënten Worden Geboren
Rozenblaadjes geven hun geur niet zomaar prijs. Stoomdestillatie, de oudste industriële methode om vluchtige aromatische moleculen uit plantaardig materiaal te isoleren, vergt tussen de 3.500 en 5.000 kilogram Rosa...
Volgende
Parfumerie Tijdschrift
Schoonmoeder Asmat Begum: De Schoonmoeder Die Rozenattar Uitvond
18.02.26







