Mastiek: de harsdruppels van Chios, sinds 1997 beschermd door de naam

Mastic is the resin of the mastic tree, Pistacia lentiscus, an evergreen Mediterranean shrub. The protected kind is cut from the bark on southern Chios each summer and hardens into pale, brittle tears that people chew, cook with or distil. The EU registered the name Masticha Chiou as a protected designation of origin on 23 January 1997.
Wat is mastiek?
Mastiek is het hars van de mastiekboom, Pistacia lentiscus, een groenblijvende struik uit het Middellandse Zeegebied. De beschermde soort wordt elke zomer op het zuiden van Chios uit de bast gesneden en hardt uit tot bleke, broze tranen. Mensen kauwen erop, bakken ermee en destilleren er een olie uit die naar den en vers hout ruikt.
De boom hoort niet bij Chios. GBIF bevat 288.662 waarnemingen van Pistacia lentiscus uit 61 landen, en de koploper is Spanje met 191.375, voor Frankrijk met 47.789. Toch stelt een review van het hars in Nutrients uit 2022 dat "mastiha alleen wordt geproduceerd door de mastiekbomen die op het eiland Chios groeien." Een struik van het hele westelijke Middellandse Zeegebied levert het hars van één eiland, en de Europese Unie schreef dat feit in 1997 in de wet.
Eén opmerking vooraf. Het woord mastiek wordt ook in de bouw en de tandheelkunde gebruikt voor andere materialen. Dit artikel volgt alleen het hars.
Hoe heet mastiek nog meer?
De boom heet lentisk of lentiscus. GBIF vermeldt "Lentisk" en "Chios mastictree" onder zijn Engelse namen, en Scento rangschikt de noot onder de aliassen lentisque en lentiscus. Het Griekse woord voor het hars is mastiha, de vorm die UNESCO gebruikt.
Plantkundigen gaven de boom twee namen die hier van belang zijn. Linnaeus publiceerde Pistacia lentiscus in 1753, in Species Plantarum, deel 2, pagina 1026, zoals IPNI het vastlegt. De vorm van Chios, Pistacia lentiscus var. chia, werd in 1813 gepubliceerd door Poiret. Artikelen en handelaren gebruiken die tweede naam nog steeds, en de review uit 2022 schrijft de boom zowel als var. latifolius als var. chia. De boom hoort bij de familie van de cashew, Anacardiaceae.
Een struik van de hele Middellandse Zee, een hars van één eiland
De waarnemingen van de struik lopen over het westelijke en het oostelijke bekken. De onderstaande aantallen laten zien waar mensen hem hebben geregistreerd, niet waar iemand hem aantapt, en de registratie-inspanning verschilt van land tot land.
| Land | GBIF-waarnemingen van Pistacia lentiscus |
|---|---|
| Spanje | 191,375 |
| Frankrijk | 47,789 |
| Italië | 20,526 |
| Portugal | 10,732 |
| Griekenland | 5,109 |
Het hars is een ander verhaal. De review uit 2022 stelt dat "Pistacia-soorten wijdverspreid zijn in het Middellandse Zeegebied" en dat het hars alleen uit het zuiden van Chios komt, waar 24 dorpen, de mastichochoria, aan de productie deelnemen.
Hoe mastiek op Chios wordt geoogst
UNESCO schreef de kennis van het telen van mastiek op Chios in 2014 in op zijn Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid. De beschrijving verdeelt het jaar naar geslacht. "Mannen zorgen in de winter voor de natuurlijke bemesting en het snoeien van de struiken, terwijl vrouwen vanaf half juni de grond rond de stam vegen, effenen en schoonmaken, zodat de mastiek gemakkelijk kan worden geoogst." Het snijden volgt: "Vanaf juli wordt met een ijzeren werktuig een insnijding gemaakt in de schors en de hoofdtakken."
| Stap | Wanneer | Hoe, zoals de bronnen het geven |
|---|---|---|
| Bemesten en snoeien | Winter | Gedaan door de mannen (UNESCO) |
| Grond rond de stam geveegd en schoongemaakt | Vanaf half juni | Gedaan door de vrouwen (UNESCO) |
| Het tappen | Vanaf juli | Een insnijding in de schors en hoofdtakken met een ijzeren werktuig (UNESCO) |
| Hars hardt uit | 15 tot 20 dagen nadat het druppelt | Stolt tot onregelmatige vormen met een kristalvorm (EMA) |
| Selectie en bewaring | Na het harden | Grotere tranen eerst, gewassen, in houten kisten op een koele plek (UNESCO) |
| Reinigen en graderen | Na de oogst | Met water gewassen om onzuiverheden te verwijderen, daarna gesorteerd en gegradeerd naar kleur en grootte van de korrel (EMA) |
De review geeft de omvang van de inspanning. De levenscyclus van de meeste bomen is ongeveer 100 jaar, en de jaarlijkse productie "varieert van 60 tot 250 g per boom." De tranen, staat er, zijn eerst doorschijnend wit of bleekgeel en worden geler en ondoorzichtiger naarmate ze ouder worden.
Hoe ruikt mastiek?
Scento beschrijft de noot als "Groene, denachtige en licht citroenachtige hars van de mediterrane mastiekboom." Onze glossary beschrijft de olie als "terpeen, fris en balsamiek."
Gekauwd geeft de traan een andere smaak. Het EMA-rapport zegt dat de tranen bros zijn maar plastisch worden bij het kauwen, met een licht balsamieke geur en een mild terebintachtige smaak, en dat de nogal bittere smaak van de gestolde hars snel wegtrekt en een kenmerkend aroma achterlaat.
De olie berust vooral op twee moleculen en nog een derde. De geurgegevens van Good Scents en Leffingwell beschrijven ze als volgt.
| Molecuul | Formule en CAS | Vastgelegde geurwoorden |
|---|---|---|
| Alfa-pineen | C10H16, 80-56-8 | Zoet, kruidachtig, terpeen, kamferachtig, koelend, fris, houtig, aards, den (Good Scents). Den (Leffingwell) |
| Myrceen | C10H16, 123-35-3 | Kruidig, peperig, plastic, terpeen, kruidachtig, roos, wortel, balsamiek, houtig, selderij (Good Scents) |
Het beoordelingsrapport van het EMA citeert een studie uit 1999 van Magiatis en collega's, waarin de belangrijkste componenten van de harsolie alfa-pineen (66,48%), myrceen (8,34%) en bèta-pineen (3,29%) waren. Die cijfers beschrijven één studie. Ze zijn geen norm voor de olie van Chios.
Mastiek in de parfumerie en in de keuken
Scento noemt als combinaties patchouli, amber, kardemom, wortelzaad, cederhout en cédrat. De ruwe traan hoort bij de andere droge harsen, een familie die aan bod komt in het lemma over harsen, en zijn verwanten in het tijdschrift zijn wierook, mirre, labdanum en benzoë. Hoe een hars een absolue of een resinoïde wordt, is het onderwerp van het lexicon dat niemand beheerst.
In voedsel, zegt de review uit 2022, is het belangrijkste gebruik van mastiha vandaag de natuurlijke kauwgom van Chios, voor tandheelkundige en culinaire doeleinden, en als voedselingrediënt in het Middellandse Zeegebied.
Waarom is mastiek zo duur?
Er is geen actuele prijs met een jaartal en een bron, dus wordt er geen gedrukt. Wat wel kan, is een lijst van redenen. Het snijden gebeurt drie maanden lang met de hand. Een boom geeft 60 tot 250 g per jaar. De beschermde hars komt van één eiland. En de hars was al kostbaar lang voordat iemand er een factuur voor schreef.
Plinius de Oudere zette er in de eerste eeuw na Christus een prijs op, in het twaalfde boek van zijn Naturalis historia. De vertalers van 1855, Bostock en Riley, geven: "De meest gewaardeerde van alle is echter de witte mastiek van Chios, waarvan de prijs twintig denarii per pond is, terwijl de zwarte mastiek twaalf opbrengt." Een latere vertaling in de Loeb-reeks, een bundel herdrukt in 1967, geeft een ander cijfer voor dezelfde soort: "de soort die het meest wordt geprezen is de witte mastiek van Chios, die een prijs van 10 denarii per pond opbrengt." De twee vertalingen zijn het eens over de rangorde en oneens over het aantal. Geen van beide cijfers wordt als vaststaand gepresenteerd.
| Vertaling van Plinius, Naturalis historia 12.36 | Witte mastiek van Chios, per pond |
|---|---|
| Bostock en Riley, 1855 | Twintig denarii, en twaalf voor de zwarte soort |
| Loeb-editie, scan herdrukt in 1967 | 10 denarii |
Plinius herhaalt ook wat erover werd gezegd: "Men zegt dat de mastiek van Chios uit de lentisk vloeit in de vorm van een soort gom: net als wierook wordt hij aangelengd met hars." De vertalers voegen een noot toe van de Franse botanicus Fée dat het grootste deel van de mastiek in de handel van het eiland Chio komt. De review uit 2022 zegt dat de handel een monopolie werd dat onder het Ottomaanse Rijk door de sultan werd beheerd.
Is mastiek van Chios wettelijk beschermd?
Ja, drie keer, door drie verschillende instanties.
| Datum | Wat er gebeurde | Bron |
|---|---|---|
| 23 januari 1997 | Verordening (EG) nr. 123/97 van de Commissie registreert Masticha Chiou en Tsikla Chiou als beschermde oorsprongsbenamingen, met de mastiekolie Mastichelaio Chiou | Publicatieblad L 22, 24 januari 1997 |
| 2014 | UNESCO schrijft de kennis van het telen van mastiek op Chios in, besluit 9.COM 10.18 | UNESCO, nominatiedossier 00993 |
| 2 februari 2016 | Het EU-comité voor kruidengeneesmiddelen stelt met 23 van de 27 stemmen een kruidengeneesmiddelenmonografie vast voor mastiekhars | EMA, advies EMA/HMPC/74864/2016 |
De verordening vermeldt Masticha Chiou en Tsikla Chiou onder natuurlijke gommen en harsen, en de mastiekolie onder etherische oliën. Het beoordelingsrapport van EMA herhaalt het: "Sinds 1997 wordt mastiek van het eiland Chios gekenmerkt als een Product met Beschermde Oorsprongsbenaming (BOB)". Het geeft ook de omvang van de export uit Chios als ongeveer 250.000 kg per jaar, naar Frankrijk, de VS, de Emiraten, Saoedi-Arabië, het VK en Australië. Dat cijfer berust op bronnen uit 1986 en 2006, niet op een telling uit 2026.
De stemming van 2016 was niet unaniem. Het advies vermeldt dat Oostenrijk en Denemarken tegen de monografie waren, elk "omdat het beoordelingsrapport onvoldoende bewijs levert voor traditioneel gebruik in de Europese Unie" voor bepaalde indicaties en doseringen.
Werkt mastiek en is het veilig?
Dit hoofdstuk geeft weer wat drie bronnen zeggen en geeft geen advies. Die bronnen zijn het Europees Geneesmiddelenbureau, een review uit 2022 en WebMD.
Het beoordelingsrapport van EMA acht de gebruiksduur vervuld voor één traditionele indicatie, een traditioneel kruidengeneesmiddel bij milde dyspeptische klachten. Daar stopt het. De conclusie over de onderzoeken luidt: "de bestaande resultaten van de klinische onderzoeken zijn onvoldoende om een indicatie voor een algemeen erkend gebruik te onderbouwen, maar kunnen het voorgestelde orale gebruik bij milde dyspeptische klachten mogelijk ondersteunen." De review uit 2022 in Nutrients noemt het meest aangehaalde onderzoek, een gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek bij 148 proefpersonen waarin 350 mg driemaal daags "de klachten bij functionele dyspepsie na 3 weken behandeling significant verbeterde." WebMD, een consumentenreferentie, somt de redenen op waarom mensen het nemen, van een verstoorde maag tot ondersteuning van de bloedsuiker, en schrijft: "De voordelen zijn voor de meeste van deze toepassingen niet goed omschreven."
Over veiligheid zijn de drie bronnen eensgezind van toon. EMA: "Bijwerkingen, ernstige bijwerkingen en sterfgevallen zijn tot nu toe niet gemeld." Het noemt twee casusbeschrijvingen van allergisch contacteczeem door medische pleisters met mastiek, en schrijft over zwangerschap en borstvoeding: "De veiligheid tijdens zwangerschap en borstvoeding is niet vastgesteld." De review noemt consumptie "algemeen als veilig beschouwd, hoewel de veiligheid op lange termijn onvoldoende is onderzocht en de maximale veilige dosis nog steeds onbekend is." WebMD zegt dat mastiek goed verdragen lijkt te worden en dat het allergische reacties kan veroorzaken. Niets hiervan is een bewering van ons over wat mastiek voor iemand doet.
Lijkt mastiekgom op kauwgom?
Het is het oudere idee. De historische sectie van EMA zegt dat "documenten aantonen dat het de eerste natuurlijke kauwgom van de antieke wereld was, gebruikt om de tanden te reinigen en de adem te verfrissen." Diezelfde sectie schrijft Hippocrates in de vierde eeuw voor Christus, en daarna Dioscorides en Galenus in de eerste en tweede eeuw na Christus, de eigenschappen van mastiek van Chios toe. Het rapport is van horen zeggen. De review uit 2022 schrijft dat mastiha "al meer dan 2500 jaar wordt geoogst".
De oude artsen raadden het aan voor de maag, en dat zijn overtuigingen van hun tijd. Volgens EMA noemde Dioscorides indigestie, bloedproblemen en chronisch hoesten, en stelde hij voor erop te kauwen voor mondhygiëne en een frisse adem. De kauwgom van vandaag is een ander product. Een traan mastiek begint bitter, wordt zacht, wordt wit en ondoorzichtig en smaakt naar den en ceder. Na 2.500 jaar oogst wordt het nog altijd zo beschreven.
Voor de ruimere weg die deze harsen aflegden, zie de wierookroute.
Veelgestelde vragen
Wat is mastiek?
Mastiek is de brosse, bleke hars van de mastiekboom, Pistacia lentiscus, een groenblijvende struik uit het Middellandse Zeegebied. De beschermde soort wordt vanaf juli uit de schors op Zuid-Chios gesneden, hardt uit tot tranen en wordt geraapt, gewassen en bewaard. Men kauwt erop, kookt ermee en distilleert er een olie uit.
Hoe heet mastiek nog meer?
De boom heet lentisk of lentiscus, en in het Frans zegt men lentisque. De Griekse naam van de hars is mastiha. De beschermde naam in de Europese Unie is Masticha Chiou, geregistreerd op 23 januari 1997. De boom van Chios wordt geschreven als Pistacia lentiscus var. chia.
Lijkt mastiekgom op kauwgom?
Het is het oudere idee. Het rapport van EMA stelt dat documenten aantonen dat het de eerste natuurlijke kauwgom van de antieke wereld was. Het rapport van EMA stelt dat de tranen bros zijn maar plastisch worden bij het kauwen, en dat de nogal bittere smaak van de gestolde hars snel wegtrekt en een kenmerkend aroma achterlaat. Moderne kauwgom is een ander product.
Is mastiek van Chios wettelijk beschermd?
Ja. Verordening (EG) nr. 123/97 van de Commissie van 23 januari 1997 registreerde Masticha Chiou en Tsikla Chiou als beschermde oorsprongsbenamingen, met de mastiekolie Mastichelaio Chiou. UNESCO schreef de kennis van de teelt van mastiek op Chios in 2014 in, onder besluit 9.COM 10.18.
Hoe wordt mastiek geoogst?
Vanaf juli wordt met een ijzeren werktuig een insnijding gemaakt in de schors en de hoofdtakken, nadat vrouwen de grond rond elke stam hebben aangeveegd. De tranen worden geselecteerd, gewassen en op een koele plek in houten kisten gelegd, daarna gesorteerd en ingedeeld naar kleur en grootte.
Hoe ruikt mastiek?
Scento noemt de noot groen, pijnboomachtig en licht citroenachtig. Onze woordenlijst beschrijft de olie als terpeenachtig, fris en balsamiek, en het EMA-rapport noemt de geur van de ruwe traan licht balsamiek. De belangrijkste moleculen, alfa-pineen en myrceen, dragen in de gegevens van Good Scents en Leffingwell woorden als pijnboom, kruidig en balsamiek.
Werkt mastiek tegen maagklachten?
Dit is een verslag, geen advies. De EMA aanvaardt een traditioneel gebruik bij milde dyspeptische klachten, maar acht de onderzoeken ontoereikend voor een algemeen erkend gebruik. Een overzicht in Nutrients uit 2022 noemt een onderzoek met 148 deelnemers bij 350 mg driemaal daags gedurende 3 weken. WebMD stelt dat de voordelen voor de meeste toepassingen niet goed zijn vastgesteld.
Waarom is mastiek zo duur?
Er is geen actuele prijs met een jaartal en een bron. De oorzaken zijn het met de hand snijden van juli tot begin oktober, 60 tot 250 g per boom per jaar volgens een overzicht uit 2022, en een beschermde hars van één eiland. Plinius prijsde de witte soort op twintig denarii per pond in de ene vertaling en op 10 in de andere.
Bronnen
- Verordening (EG) nr. 123/97 van de Commissie van 23 januari 1997, Publicatieblad L 22, 24 januari 1997, bijlage. Geraadpleegd op EUR-Lex (CELEX 31997R0123).
- EMA, Assessment report on Pistacia lentiscus L., resina (mastic), EMA/HMPC/46756/2015, en Opinion of the HMPC on a European Union herbal monograph, EMA/HMPC/74864/2016, 2 februari 2016. Gelezen als pdf-bestanden.
- UNESCO Immaterieel Cultureel Erfgoed, Know-how of cultivating mastic on the island of Chios, nominatiedossier 00993, ingeschreven in 2014. Geraadpleegd op ich.unesco.org.
- Overview of Chios Mastic Gum (Pistacia lentiscus) Effects on Human Health, Nutrients 2022, 14(3), 590. DOI 10.3390/nu14030590. Volledig gelezen bij Europe PMC (PMC8838553).
- Plinius de Oudere, Natural History, boek 12, hoofdstuk 36, vertaald door Bostock en Riley, 1855, geraadpleegd bij Perseus. De Loeb-editie, scan naturalhistory0004plin, gevonden via een zoekopdracht in de scan bij het Internet Archive.
- IPNI, Pistacia lentiscus L. en Pistacia lentiscus var. chia Poir. GBIF, Pistacia lentiscus, aantal waarnemingen per land. Geurgegevens van Good Scents en Leffingwell via de Pyrfume-data. Scento, noot mastiek.
- WebMD, Mastic: Overview, Uses, Side Effects, Precautions, Interactions, Dosing and Reviews, geraadpleegd op 19 november 2026.
- PREMIEREPEAU woordenlijst, lemma mastiek of lentisque.

Doppel Dancers
Extrait de parfum met 20%. 8 noten, waaronder roze peper en huid.
Lees ook
3
Geiten Labdanum: de hars die geiten oogsten zonder het te weten
Een plant die groeit op de droge, door de zon geteisterde heuvelhellingen van het Middellandse Zeegebied, op Kreta, op Cyprus, over het Iberisch Schiereiland, in de struikgebieden van Noord-Afrika, waarvan de bladeren...

Kerk Benzoin: Het Wierook van Kerken dat een Basisnoot Werd
In de hooglandbossen van Laos, langs berghellingen die genoeg regen ontvangen om een dicht tropisch bladerdak in stand te houden maar hoog genoeg liggen om de lucht tot bijna gematigde mildheid af te koelen, groeit ee...

Zijde De Wierookroute: De Zijderoute die Niemand Kent
Een weg ouder dan zijde, ouder dan specerijen, ouder dan elke handelsroute die schoolboeken de moeite waard vinden om te onthouden.
Volgende
Parfumerie Tijdschrift
Wierook Wierook: 5.000 Jaar Heilige Handel
22.01.26







