Ocimum basilicum, ook wel grote basilicum genoemd, is een culinaire kruid uit de familie Lamiaceae. De verschillende basilicums hebben een eigen geur omdat de vluchtige aromatische verbindingen per cultivar verschillen. De etherische olie uit Europese basilicum bevat hoge concentraties linalool en methylchavicol (estragol), in een verhouding van ongeveer 3:1. Andere bestanddelen zijn onder meer 1,8-cineool, eugenol en myrceen. De (R)-vorm van linalool komt voor in zoete basilicum, naast andere planten.
Er worden vier chemotypen onderscheiden op basis van geografische herkomst en belangrijkste bestanddelen. Het Europese chemotype kenmerkt zich door veel linalool (35-50%) en estragol (15-25%). Het chemotype van Réunion, estragolbasilicum genoemd, heeft estragol als belangrijkste bestanddeel van de etherische olie, met 80% of meer. Het tropische chemotype, kaneelbasilicum genoemd, wordt gedomineerd door methylcinnamaat. Het eugenolchemotype heeft eugenol als belangrijkste oliebestanddeel. De verhoudingen van de bestanddelen variëren sterk met het seizoen en met het geteelde ras.
Botanie en herkomst
Basilicum is inheems in tropisch en subtropisch Azië en Australazië, van India en Sri Lanka oostwaarts tot Zuidoost-China en Taiwan, en zuidwaarts via Zuidoost-Azië, de Filipijnen en Nieuw-Guinea tot Noord-Australië. In gematigde klimaten wordt de plant als eenjarige geteeld, maar in warmere streken met een tropisch of mediterraan klimaat kan ze een kortlevende vaste plant of tweejarige zijn. In de westerse keuken verwijst de algemene term basilicum naar de variëteit die ook wel Genovese basilicum of zoete basilicum heet.
Afhankelijk van de variëteit bereiken de planten tussen 30 en 150 centimeter, met glanzende eivormige bladeren in tegenovergestelde paren langs vierkante stengels. De bladeren zijn meestal groen maar bij sommige cultivars paars, en de kleine witte bloemen groeien op een aar boven aan de plant.
Er worden twee botanische variëteiten erkend: Ocimum basilicum var. basilicum, die in het hele verspreidingsgebied van de soort voorkomt, en var. minimum, die alleen inheems is in India en Sri Lanka. Verschillende verwante soorten worden ook basilicum genoemd, waaronder kamferbasilicum, kruidnagelbasilicum en heilige basilicum, maar het zijn geen variëteiten van Ocimum basilicum.
Chemie van de olie
Bij deze soort wordt eugenol in de plant gevormd uit coniferylacetaat en NADPH. Estragol, ook wel methylchavicol genoemd, is een fenylpropeen waarvan de structuur een benzeenring is met een methoxygroep en een allylgroep. Het is een isomeer van anethol en een kleurloze vloeistof, en het komt ook voor in terpentijn, anijs, venkel, laurier en dragon. Linalool is een terpeenalcohol, een acyclisch monoterpenoïde, dat in veel bloemen en specerijplanten voorkomt.
Een andere classificatie noemt vier hoofdtypen op basis van de olie samenstelling: methylchavicol-rijk, linalool-rijk, methyleugenol-rijk en methylkaneelzuur-rijk, met talrijke subtypes. Rapporten van de belangrijkste verbindingen in basilicumolie omvatten linalool, methylchavicol, eugenol, bergamoteen en methylkaneelzuur. In één analyse waren de belangrijkste bestanddelen van de bloemolie estragol (58,26%), fenchoen (10,1%), limoneen met β-fellandreen (19,41%) en α-fellandreen (4,37%), terwijl de belangrijkste componenten van de bladolie estragol (52,60%), limoneen (13,64%), exo-fenchylacetaat (10,99%), fenchoen (5,70%), α-fellandreen (4,15%) en endo-fenchylacetaat (1,30%) waren.
In een studie van zeven cultivars waren alle, behalve 'Lettuce Leaf', rijk aan methyleugenol, en de verhouding eugenol tot methyleugenol hing sterk af van het seizoen. Meer zonlicht en een hogere temperatuur verhoogden de productie van eucalyptol, linalool, estragol en eugenol en verlaagden die van methyleugenol.
Fysische eigenschappen en bewaring
Basilicumolie heeft een optische rotatie van -5 tot -15, een zuurgetal van ten hoogste 1,00 en een verzepingsgetal tussen 4,00 en 10,00. Bewaard in goed gesloten verpakkingen op een koele, droge plaats, beschermd tegen warmte en licht, heeft ze een houdbaarheid van 24 maanden of langer.
Regelgevende beperkingen
Een wetenschappelijk comité van de Europese Commissie concludeerde dat estragol bewezen genotoxisch en carcinogeen is. Hetzelfde comité stelde vast dat er geen veilige blootstellingsgrens kon worden bepaald en dat vermindering van de blootstelling en beperking van de gebruiksniveaus aangewezen zijn. De IFRA-standaard voor estragol, in wijziging 51 (2023), legt een maximaal aanvaardbare concentratie van 0,014% in het eindproduct vast voor categorie 4.
De estragol-standaard legt grenzen vast voor 12 productcategorieën, van 0,00021% in de categorieën 8, 11A, 11B en 5D tot 0,11% in categorie 12. Het Comité voor kruidengeneesmiddelen van de Europese Unie concludeerde dat de huidige blootstelling aan estragol door kortdurend gebruik van kruidengeneesmiddelen door volwassenen bij de aanbevolen dosis geen significant kankerrisico vormt, maar dat de blootstelling van jonge kinderen, zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, tot een minimum moet worden beperkt. De IFRA-standaardenbibliotheek bevat een specificatiestandaard voor linalool, een bestanddeel van de olie.
Opbrengst en productie
Jaarlijks worden honderden tonnen basilicumolie geproduceerd door stoomdestillatie van Ocimum basilicum.