De boom en zijn vrucht
Zwarte zapote is een tropische fruitboom die van nature voorkomt in Mexico, Midden-Amerika en Colombia. Zwarte zapote is niet verwant aan witte zapote en slechts in de verte verwant aan mamey zapote. Volwassen bomen kunnen meer dan 25 m hoog worden en zijn groenblijvend.
De vrucht is 5 tot 12,5 cm breed en bij het rijpen wordt de schil eerst olijfgroen en daarna nogal modderig groen. Het vruchtvlees is wit en oneetbaar wanneer het onrijp is. De textuur van de vrucht is vergeleken met die van een papaja. In het midden kunnen 1 tot 10 platte, gladde, bruine zaden zitten, maar de vruchten zijn vaak pitloos. Het rijpe vruchtvlees is zacht, zoet en mild van smaak.
Herkomst en productie
De zwarte zapote komt van nature voor langs beide kusten van Mexico, van Jalisco tot Chiapas, Veracruz en Yucatán, en in de beboste laaglanden van Midden-Amerika. Hij wordt in dit hele gebied veel geteeld. De vrucht is kennelijk vóór 1692 door de Spanjaarden naar Amboina gebracht en lang vóór 1776 naar de Filipijnen. Buiten zijn oorspronkelijke leefgebied heeft de vrucht nooit veel populariteit verworven.
In Mexico zijn de vruchten van augustus tot januari algemeen op de markten te vinden. De boom wordt meestal uit zaad gekweekt; de zaden blijven in droge opslag enkele maanden kiemkrachtig en ontkiemen ongeveer 30 dagen na het planten in zaaibakken. De meeste bomen gaan na 5 tot 6 jaar vrucht dragen, maar sommige doen daar wat langer over. Vruchten die volgroeid maar onrijp zijn geplukt, rijpen in 10 dagen bij kamertemperatuur.
Chemie en geurprofiel
In de vrucht werden in totaal 32 vluchtige bestanddelen aangetroffen. Die bestonden uit 9 terpeenverbindingen (49,1% van de totale vluchtige samenstelling), 11 ketonen (9%), 5 aldehyden (29,2%), 4 alcoholen (3,6%), 2 esters (8,2%) en een paraffine (0,8%). De belangrijkste verbindingen waren (Z)-β-ocimeen (26,6% van de totale vluchtige samenstelling), (E)-kaneelaldehyde (25,5%) en limoneen (17,0%).
Zeven bestanddelen werden op basis van geuractiviteitswaarden als aromatisch actief beschouwd; de belangrijkste waren (E)-kaneelaldehyde, 3-methylbutanal, limoneen, (Z)-β-ocimeen, linalool, methyl(E)-kaneelzuurester en β-caryofylleen. Kaneelaldehyde, een van de belangrijkste verbindingen van de vrucht, geeft kaneel zijn smaak en geur.
Gebruik in de keuken
Op de Filipijnen wordt het vruchtvlees met zaden van zwarte zapote als dessert geserveerd met een beetje melk of sinaasappelsap eroverheen. Van het vruchtvlees wordt ook ijs gemaakt. In Mexico wordt het vruchtvlees soms fijngestampt, geklopt of door een zeef gewreven en gemengd met sinaasappelsap of brandewijn. In Midden-Amerika wordt van de gegiste vruchten een likeur gemaakt die enigszins op brandewijn lijkt.
Andere toepassingen
Het hout is geelachtig tot diepgeel met zwarte tekeningen nabij het hart van oude stammen; het is compact en geschikt voor meubelmakerij, maar wordt weinig gebruikt. De fijngestampte schors en bladeren worden op de Filipijnen als blaartrekkend kompres aangebracht. Het ascorbinezuurgehalte van de vrucht zou ongeveer twee keer zo hoog zijn als dat van een gemiddelde sinaasappel.