Belladonna

De plant

Atropa bella-donna is een vertakte, vaste kruidachtige plant die vaak als halfstruik uit een vlezige wortelstok groeit. De planten kunnen 2 m hoog worden, meestal 1,5 m, en hebben eironde bladeren tot 18 cm lang. De klokvormige bloemen zijn dof paars met een geelgroene tint naar de basis toe. De vruchten zijn bessen, eerst groen en rijpend tot glanzend zwart, met een doorsnede van ongeveer 1,5 cm. De bessen zijn zoet en worden gegeten door dieren, vooral vogels, die de zaden via hun uitwerpselen verspreiden. Een zeldzame variant heeft bleekgele bloemen en bleekgele vruchten. De plant komt van nature voor in Europa en West-Azië, onder meer in Turkije, en strekt zich uit van Engeland in het westen tot het westen van Oekraïne en de Iraanse provincie Gilan in het oosten.

Chemie en giftigheid

Alle delen van de plant bevatten tropaanalkaloïden. Tot de gifstoffen behoren atropine, scopolamine en hyoscyamine, die delirium en hallucinaties veroorzaken. Op versgewicht bevatten de wortels tot 1,3% tropaanalkaloïden, de bladeren 1,2%, de stengels 0,65%, de bloemen 0,6%, de rijpe bessen 0,7% en de zaden 0,4%. De wortel is meestal het giftigste deel, al kan dit van exemplaar tot exemplaar verschillen. Wolfskers is een van de giftigste bekende planten. Het eten van één blad kan voor een volwassene dodelijk zijn. De bessen vormen het grootste gevaar voor kinderen, omdat ze er aanlokkelijk uitzien en een enigszins zoete smaak hebben. In 2009 verwarde een volwassen vrouw belladonnabessen met blauwe bessen, en van de zes bessen die zij at is gedocumenteerd dat ze een ernstig anticholinergisch syndroom veroorzaakten. Symptomen van vergiftiging zijn verwijde pupillen, tachycardie, hallucinaties, wazig zien, verlies van evenwicht, een gevoel van zweven en wankelen. Veel dieren, zoals konijnen, vogels en herten, lijken de plant te eten zonder schadelijke gevolgen, maar honden en katten worden er wel door getroffen.

Naam en gebruik

De volksnaam belladonna gaat terug op het historische gebruik door vrouwen, want bella donna is Italiaans voor mooie vrouw. Belladonnadruppels werken als muscarine-antagonist: ze blokkeren de receptoren in de oogspieren die de pupil vernauwen. Belladonna wordt tegenwoordig zelden cosmetisch gebruikt, omdat het lichte visuele vervormingen, het onvermogen om op nabije voorwerpen scherp te stellen en een verhoogde hartslag veroorzaakt. Langdurig gebruik zou blindheid veroorzaken. De plant is een belangrijke bron van atropine, een doeltreffende behandeling tegen de gevolgen van vergiftiging door cholinesteraseremmers. Atropine komt van nature voor in een aantal planten uit de nachtschadefamilie, waaronder wolfskers en doornappel.

—

Gerelateerd: Cacaobloesem