Encian

Gentiana lutea, de grote gele gentiaan, is een gentiaansoort die van nature voorkomt in de bergen van Midden- en Zuid-Europa. Het verspreidingsgebied omvat de Alpen, de Karpaten (waar de soort schaars is), de Pyreneeën, de Apennijnen en de bergen van het Balkanschiereiland. Gentiana lutea is een kruidachtige vaste plant die 1 tot 2 m hoog wordt. Ze groeit op grazige alpiene en subalpiene weiden, meestal op kalkrijke bodems, tot op hoogtes van 2500 m. De bloei duurt van juni tot augustus.

De plant valt op door de intense bitterheid van de wortel en van alle delen van het loof. De wortel is lang en dik, meestal ongeveer 30 cm lang en 2,5 cm in doorsnede, geelbruin van kleur en zeer bitter van smaak. De wortelstok en de wortels worden in de herfst geoogst en gedroogd.

De bitterstoffen van gentiaanwortel zijn de secoiridoïde glycosiden amarogentine en gentiopicrine. Amarogentine is een van de bitterste natuurlijke verbindingen die bekend zijn en dient als wetenschappelijke maatstaf voor het meten van bitterheid. De brutoformule is C₂₉H₃₀O₁₃ en de molaire massa bedraagt 586,546 g/mol. Bij de mens activeert het de bittersmaakreceptor TAS2R50. De gedroogde wortel bevat kleine hoeveelheden secoiridoïde glycoside (2 tot 3%).

De gele gentiaan is een wilde plant waarvan de wortels worden geoogst op een leeftijd van 20 tot 30 jaar. De productie van wilde wortels wordt momenteel geschat op ongeveer 2.000 t per jaar. De soort is in sommige regio's bedreigd, hoewel ze als geheel niet bedreigd is. In de Auvergne wordt de plant inmiddels geteeld wegens haar beschermde status, en in de bergen van de Auvergne wordt ze niet meer in het wild geoogst. Het oorspronkelijke verspreidingsgebied omvat ook Portugal, Noord-Spanje, de Cevennen, Midden-Frankrijk, Zuid-Duitsland en Noord- en West-Anatolië. Een ondersoort, Gentiana lutea ssp. symphyandra, groeit alleen in het hooggebergte van de westelijke Balkan, waar ongecontroleerde exploitatie van de wortel de natuurlijke populaties in de meeste onderzochte gebergten sterk heeft doen afnemen.

Gentiaan werd af en toe gebruikt bij het bierbrouwen. Gentiaanwortel is een bestanddeel van veel geneesmiddelen onder eigen merknaam. In Frankrijk wordt ze gebruikt voor de bereiding van een aantal bitterlikeuren.

—

Gerelateerd: Accord Eudora · Afrikaantje · Alpha Amylcinnamaldehyde · Alyssum · Engelstrompet · Aquaflora · Ashokabloem · Aurantiol